Kadınlarda Hirsutizm Nedenleri, Değerlendirme Yöntemleri ve Tanı Kriterleri Nelerdir?

Kadınlarda Hirsutizm Nedenleri, Değerlendirme Yöntemleri ve Tanı Kriterleri Nelerdir?

Hirsutizm, kadınlarda erkek tipi kıl büyümesi ile kendini gösteren bir durumdur. Özellikle yüz, çene, göğüs, sırt, karın ve uyluk gibi bölgelerde ortaya çıkan koyu ve kalın kıllar, kadınlar için hem fiziksel hem de psikolojik açıdan rahatsız edici olabilir. Toplumda her 100 kadından 5 ila 15’inde görülen bu durum, çoğu zaman hormon dengesizliklerinin bir göstergesi olabilir.

Hirsutizm Neden Olur?

Hirsutizm çoğu zaman vücutta androjen adı verilen erkeklik hormonlarının artmasıyla ortaya çıkar. Bu durumun altında yatan nedenler arasında şunlar yer alabilir:

• Polikistik Over Sendromu (PKOS)
• Konjenital Adrenal Hiperplazi
• Androjen salgılayan tümörler (yumurtalık veya böbrek üstü bezi kaynaklı)
• Ailesel (konstitusyonel) hirsutizm
• Bazı ilaçlar (danazol, minoksidil, anabolik steroidler vs.)
• Cushing Sendromu veya akromegali gibi hormon hastalıkları

Bazı durumlarda ise kadınlarda hormon seviyesi normal olsa bile, kıl kökleri androjenlere karşı aşırı hassas olabilir. Bu durum "idiopatik hirsutizm" olarak adlandırılır.

Hirsutizmle Karışan Durum: Hipertrikoz

Hirsutizm ile karıştırılan başka bir durum ise hipertrikozdur. Hipertrikozda kıllanma artışı vücudun her yerinde olabilir ve androjen hormonlarıyla doğrudan ilişkili değildir. İlaçlar, genetik faktörler ya da bazı hastalıklar bu duruma neden olabilir.

Hirsutizm Nasıl Ölçülür? – Ferriman-Gallwey Skoru

Tıbbi değerlendirmede en yaygın kullanılan yöntem modifiye Ferriman-Gallwey (mFG) skorudur. Bu sistemde üst dudak, çene, göğüs, sırt, karın gibi dokuz farklı bölgedeki kıllanma 0 (yok) ile 4 (çok yoğun) arasında puanlanır. Toplam puan 8 ve üzerindeyse, hirsutizm tanısı konulur.

• 8-16 puan: Hafif hirsutizm
• 17-24 puan: Orta şiddette hirsutizm
• 24 ve üzeri: Şiddetli hirsutizm

Not: Değerlendirme öncesi 3 ay boyunca lazer epilasyon veya ağda yapılmaması gerekir.

Hirsutizmin Ayırıcı Tanısı – Nedenini Belirlemek Önemlidir

Hirsutizmin nedeni belirlenmeden tedaviye başlanması uygun değildir. Bunun için şu aşamalar izlenir:

1. Ayrıntılı Hasta Hikâyesi
   • Başlangıç yaşı
   • Kıllanmanın hızla artması
   • Adet düzensizlikleri
   • Ses kalınlaşması, kas artışı gibi virilizasyon bulguları
   • İlaç kullanımı, kilo değişiklikleri
2. Fizik Muayene
   • Kıllanma dağılımı
   • Erkek tipi saç dökülmesi
   • Akne, obezite, “ay yüzü” veya “buffalo hörgücü” (Cushing belirtisi)
3. Laboratuvar Testleri
   • Total Testosteron: Temel ölçüm
   • DHEAS: Böbrek üstü bezinden androjen salgılanıp salgılanmadığını gösterir
   • 17-OH Progesteron: Konjenital adrenal hiperplazi taraması için
   • Prolaktin, TSH, FSH, LH: Diğer hormon bozukluklarını ayırt etmek için
4. Görüntüleme Yöntemleri
   • Ultrasonografi: Yumurtalıklar değerlendirilir
   • BT/MR: Böbrek üstü bezi ya da tümör şüphesi varsa

Hormon Sonuçlarına Göre Değerlendirme

• Testosteron normal veya hafif yüksek (≤100 ng/dL): Genellikle ailesel ya da hafif hormonal etkili durumlar
• 100-200 ng/dL: PKOS, adrenal hiperplazi veya Cushing sendromu düşünülür
• ≥200 ng/dL: Tümör olasılığı yüksektir; acil ileri tetkik gerekir

Etnik Köken ve Hirsutizm Skoru

Hirsutizm eşiği etnik kökene göre değişebilir:

• Beyaz/siyah Amerikalılar: ≥8
• Akdeniz/Orta Doğulu kadınlar: ≥9-10
• Türk kadınlar için: ≥10 (Cebeci Kahraman ve ark., 2024)
• Çinli kadınlar: ≥2-7

Tedaviye Ulaşmadan Önce: Tanı Kesinleştirilmeli

Eğer hirsutizmin nedeni tümörse, erken teşhis hayati öneme sahiptir. Diğer nedenlerde de doğru tanı, kişiye özel bir tedavi planı oluşturmak için temel gerekliliktir.

Ankara Life Polikliniği'nde Hirsutizm Takibi

Hirsutizm, sadece istenmeyen tüylerden ibaret değildir; altta önemli hormonal bozukluklar olabilir. Bu nedenle Ankara Life Polikliniği’nde hastalarımızın öyküsü, klinik bulguları, hormon analizleri ve gerekirse görüntüleme sonuçları detaylı şekilde değerlendirilmekte; tanıya göre bilimsel dayanaklı ve bireye özel tedavi planları oluşturulmaktadır.