Hirsutizm Nedir?

Hirsutizm Nedir?
Premenopozal ve Postmenopozal Hirsutizmde Tanısal Yaklaşımlar

Hirsutizm, kadınlarda androjen duyarlı bölgelerde, yani yüz, göğüs, karın, sırt, üst kollar ve uyluk gibi vücut alanlarında, erkek tipi terminal kılların aşırı büyümesiyle karakterize edilen klinik bir durumdur. Bu kıllar, vellus kıllardan farklı olarak koyu renkli, kalın ve uzundur. Premenopozal ve postmenopozal dönemlerde hirsutizmin etiyolojisi farklılık gösterdiği için, tanısal yaklaşımın dikkatli ve dönemlere özgü yapılması büyük önem taşır.

Premenopozal dönemde en sık görülen neden polikistik over sendromu (PKOS) iken, postmenopozal dönemde over tümörleri, ovaryan hipertekozis ve ilaç kullanımı gibi nedenler daha sık karşımıza çıkar. Bu nedenle hirsutizm yalnızca kozmetik bir sorun olarak değerlendirilmemeli, altta yatan hormonal ve sistemik hastalıklar açısından mutlaka detaylı bir şekilde incelenmelidir.

Tanım ve Klinik Önemi

Kadınlarda görülen terminal kılların aşırı büyümesi, psikososyal stres yaratmakla birlikte, altta yatan hiperandrojenizmin de önemli bir göstergesi olabilir. Hirsutizm, sadece kozmetik bir sorun değil; aynı zamanda hormonal dengesizliklerin ve olası tümöral süreçlerin habercisi olabilir.

Vellus ve terminal kılların ayrımı önemlidir. Vellus kıllar ince, kısa ve pigmentsizdir; terminal kıllar ise koyu renkli, kalın ve uzundur. Hipertrikozdan ayırt edilmelidir. Hipertrikoz, androjenlerden bağımsız gelişen yaygın kıllanma artışıdır ve farklı nedenleri içerir: ailesel yatkınlık, ilaçlar (örneğin minoksidil, fenitoin), sistemik hastalıklar (anoreksiya nervoza, hipotiroidi) vb.

Kıl Büyüme Döngüsü

Kıllar senkronize olmayan üç evrede büyür: anagen (aktif büyüme), katagen (gerileme) ve telogen (dinlenme). Kıl büyümesi ve dökülmesi hormonlar, genetik ve lokal büyüme faktörleriyle düzenlenir. Anagen fazın süresi kılların tipi ve bulunduğu bölgeye göre değişir.

Hirsutizmde Etiyoloji

Hirsutizmin yaklaşık %80’i androjen fazlalığına bağlıdır. En sık nedenler:

• Polikistik Over Sendromu (PKOS): Premenopozal kadınlarda en sık görülen neden.
• İdiopatik Hirsutizm: Androjen düzeyleri normaldir, ancak pilosebase ünitede artmış androjen duyarlılığı vardır.
• Androjen Salgılayan Tümörler: Özellikle postmenopozal dönemde önemlidir. Hızlı başlangıçlı ve şiddetli hirsutizm ile virilizasyon belirtileri gösterir.
• Ovaryan Hipertekozis: Postmenopozal kadınlarda nadir görülen, benign ancak testosteron üretimini artıran bir durum.
• Nonklasik Konjenital Adrenal Hiperplazi (NKKAH): 21-hidroksilaz eksikliği temel nedenidir. Genetik ve etnik yatkınlıkla ilişkilidir.
• Endokrinopatiler: Cushing sendromu, akromegali, hiperprolaktinemi, hipotiroidi.
• İlaçlar: Danazol, anabolik steroidler, minoksidil, testosteron kremleri gibi ilaçlar hirsutizme yol açabilir.

Tanı ve Değerlendirme

Tanı süreci iki aşamalıdır: (1) Gerçek hirsutizmin varlığı belirlenmeli, (2) altta yatan neden araştırılmalıdır. Öykü, fizik muayene ve laboratuvar testleri birlikte değerlendirilmelidir.

Öyküde Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Başlangıç yaşı
• Kıl büyümesinin hızı
• Menstrüel düzensizlikler
• Virilizasyon belirtileri (klitoromegali, ses kalınlaşması, kas artışı)
• Aile öyküsü, etnik köken, kilo durumu
• İlaç kullanımı

Fizik Muayene Bulguları:

• Ferriman-Gallwey Skoru (9 vücut bölgesinde terminal kıl yoğunluğunu puanlar)
• Virilizasyon bulguları
• Vücut kitle indeksi, akantozis nigrikans, Cushing belirtileri

Laboratuvar İncelemeleri:

• Total Testosteron: Hirsutizmli tüm kadınlarda ölçülmelidir.
• Serbest Testosteron: Total düzey düşükse ancak klinik şüphe varsa ölçülmelidir.
• DHEAS: Adrenal kaynaklı hiperandrojenizmi düşündürür.
• 17-OH Progesteron: NKKAH taraması için önemlidir.
• Prolaktin, TSH, FSH, LH, hCG: Diğer endokrinopatilerin dışlanması açısından önemlidir.

Görüntüleme Yöntemleri:

• Pelvik Ultrasonografi: Over kitleleri, PKOS.
• Adrenal BT/MR: DHEAS yüksekliğinde adrenal tümör araştırması.
• Venöz örnekleme: Tüm testler normalse ancak klinik şüphe varsa.

Endokrinoloji Konsültasyonu Gerektiren Durumlar:

• Virilizasyon
• Total testosteron >150 ng/dL
• DHEAS >700 mcg/dL
• Cushing sendromu belirtileri
• Sabah 17-OHP >6 nmol/L

Sonuç

Premenopozal ve postmenopozal hirsutizm, sadece estetik bir sorun değil; aynı zamanda ciddi hormonal dengesizliklerin ve bazen tümörlerin habercisi olabilir. Bu nedenle tanısal süreçte,