Botulinum Toksini Sonrası Göz Kapağı Düşüklüğü Neden Olur ve Nasıl Yönetilir?

Botulinum Toksini Sonrası Göz Kapağı Düşüklüğü Neden Olur ve Nasıl Yönetilir?

Botulinum toksin A (BoNT-A), estetik dermatolojide mimik kırışıklıklarının tedavisinde etkili ve yaygın bir yöntemdir. Ancak uygulama sonrası nadir de olsa bazı komplikasyonlar gelişebilir. Bunların başında göz kapağı düşüklüğü (blefaroptozis) gelir. Peki bu durum neden oluşur, kimler risk altındadır, nasıl tedavi edilir ve hangi önlemler alınmalıdır?

BoNT-A göz kapağı düşüklüğüne neden olabilir mi?

Evet. BoNT-A'nın istenmeyen yayılımı, hedef dışı kaslara ulaşmasına neden olabilir. En sık etkilenen kaslardan biri, üst göz kapağını kaldıran levator palpebrae superioris (LPS) kasıdır. Toksin bu kasın sinir uçlarına ulaştığında geçici zayıflık meydana gelir ve göz kapağı düşer.

Toksin hedef dışı kaslara nasıl yayılır?

BoNT-A enjeksiyonunun etkisi sadece hedeflenen kasla sınırlı kalmayabilir. Enjeksiyonun hacmi, derinliği, uygulama hızı, iğne kalınlığı gibi teknik faktörler; ayrıca kişinin anatomik yapısı toksinin yayılımını etkiler. Orbital septum adı verilen anatomik sınır, bazı bireylerde toksinin sızmasına izin verebilecek zayıf noktalara sahiptir. Supraorbital sinirin geçiş varyasyonları da bu riski artırır.

Hangi anatomik faktörler riski artırır?

Supraorbital sinir, bireylerin yaklaşık %26’sında kemik içerisindeki foramenden geçerken, %74’ünde çentikten geçer. Çentikli geçiş, sinirin yüzeye daha yakın seyretmesine ve toksinin LPS’ye daha kolay ulaşmasına neden olabilir. Ayrıca sıcak iklimlerde çentik, soğuk iklimlerde foramen yapısı daha yaygındır. Bu da popülasyonlar arası farklı riskler oluşturur.

Kimler daha fazla risk altındadır?

Aşağıdaki durumlar, BoNT-A sonrası pitozis riskini artırabilir:

• Genç yaş

• Kalın, elastikiyet kaybı yaşamış deri

• Güneş hasarı

• Önceki yüz cerrahileri

• Nörolojik hastalıklar (örneğin miyastenia gravis)

• Botulinum toksin uygulaması sonrası komplikasyon öyküsü

Klinik muayene ile pitozis nasıl değerlendirilir?

Göz kapağı düşüklüğü, enjeksiyondan 3–14 gün sonra ortaya çıkabilir. Genellikle tek taraflıdır ve 3–4 hafta içinde düzelir. Ancak bazı hastalarda bu süre uzayabilir. Değerlendirmede şu parametreler dikkate alınır:

• Palpebral Fissür Yüksekliği (PFH)

• Marjinal Refleks Mesafesi (MRD-1 ve MRD-2)

• Levator kas fonksiyonu

• Hering Yasası (kompansatuar karşı kapak retraksiyonu)

Özellikle Hering Yasası, tek taraflı pitoziste diğer göz kapağının da etkilenmiş gibi görünmesine yol açabilir. Bu yüzden iki göz kapağı birlikte değerlendirilmelidir.

Pitozisi önlemek mümkün mü?

Evet. Uygun teknikle yapılan enjeksiyonlar ve bireysel anatomik farklılıkların göz önünde bulundurulmasıyla bu risk büyük ölçüde azaltılabilir. Önerilen önlemlerden bazıları şunlardır:

1. Kaş arası enjeksiyonlarda kaşın 1 cm yukarısına uygulama

2. Supraorbital kenara enjeksiyon sırasında dijital basınç uygulama

3. Enjeksiyon iğnesini orbitadan uzağa yönlendirme

4. Kaz ayağı tedavisinde orbita kenarından en az 1 cm uzak kalma

Ayrıca, işlem sonrası 3–4 saat boyunca hastaların düz uzanmaması, enjeksiyon bölgesini ovmaması ve ağır fiziksel aktiviteden kaçınması önerilir.

BoNT-A kaynaklı göz kapağı düşüklüğü nasıl tedavi edilir?

1. Oksimetazolin Hidroklorür (%0,1) Göz Damlası

FDA onaylı ilk farmakolojik tedavidir. STM kasını uyararak kapağı geçici olarak kaldırır. Günde bir kez uygulanır ve 2 saat içinde etki gösterir. Yan etkiler arasında kuru göz, göz kızarıklığı ve baş ağrısı yer alabilir.

2. Apraklonidin (%0,5) Göz Damlası

Alfa-2 adrenerjik agonisttir. Göz kapağını 1–2 mm kaldırabilir. Ancak kontakt dermatit ve oküler tahriş gibi yan etkileri daha sık görülür. Bu nedenle kullanımı sınırlıdır.

3. Fenilefrin Damlası

Müller kasını uyararak kapağı kaldırabilir. Ancak etkisi sınırlı ve literatürde verisi yetersizdir. Ayrıca dar açılı glokom hastalarında kullanılmamalıdır.

4. Oral Antikolinesterazlar (Piridostigmin)

Topikal tedaviye yanıt vermeyen ya da tolere edemeyen hastalarda kullanılabilir. Kas uyarımını artırarak geçici iyileşme sağlar. Gastrointestinal ve kardiyovasküler yan etkiler açısından dikkatli olunmalıdır.

5. Pre-tarsal BoNT-A Enjeksiyonu

Hafif pitozisi olan hastalarda, pre-tarsal orbicularis oculi kasına yapılan enjeksiyonlarla kapak simetrisi sağlanabilir. Ancak daha yüksek dozlar lagoftalmus gibi komplikasyonlara neden olabilir.

Blefaroptozisin tamamen geçmesi ne kadar sürer?

Genellikle birkaç hafta içinde iyileşir. Ancak nadir vakalarda bu süre 3 aya kadar uzayabilir. Kalıcı pitozis ise oldukça nadirdir ve çoğunlukla önceden var olan nörolojik ya da cerrahi geçmişle ilişkilidir.

Sonuç olarak ne yapılmalı?

BoNT-A enjeksiyonları, deneyimli ellerde oldukça güvenlidir. Ancak her tıbbi işlemde olduğu gibi, komplikasyon riski mutlaka değerlendirilmelidir. Uygulayıcılar:

• Hastanın tıbbi geçmişini iyi değerlendirmeli,

• Doğru enjeksiyon tekniklerini uygulamalı,

• Hastaya komplikasyonlar hakkında açık bilgi vermeli,

• Gerekli önlemleri aldıktan sonra işlemi gerçekleştirmelidir.